Aardbeien: veelzijdig lekker
In de salons van de componist Vinteuil worden in ‘A la recherche du temps perdu’ van Marcel Proust niet toevallig talloze verrukkelijke schotels met aardbeien geserveerd, want in deze middens gold deze lekkernij als het neusje van de zalm. Ook Franz Schubert was verlekkerd op aardbeien. Van deze componist werd beweerd dat hij in het seizoen elke dag meerdere royale porties aardbeien tot zich nam, zeker wanneer hij in een creatieve periode zat. Aardbeien als inspirerend brain food dus. Keuze is er alvast te over, want wereldwijd vinden we niet minder dan 600 aardbeirassen terug.
De aardbei is letterlijk iets aards, groeiend in de vruchtbare bodem. ‘Aard’ verwijst naar aarde, omdat de vruchten dichtbij de grond groeien. Het tweede element ‘bei’ staat voor bes, al is de aardbei botanisch gezien geen bes maar een van de kleinste vertegenwoordigers van de rozenfamilie waartoe ook appels, peren en kersen behoren. Zo zwellen de vruchtbladeren van de aardbei niet op, maar blijven ze dun en groen. De bloembodem zwelt wel op, waarna ze bloedrood kleurt en sappig wordt. De deelvruchtjes vormen met de gezwollen bloembodem een zogenaamde schijnvrucht, ‘faux fruit’ zoals de Fransen het duidelijker zeggen.
Al in de oertijd werden aan deze schijnbes magische krachten toegeschreven, en in de volksgeneeskunde heeft de aardbei algauw een belangrijke plaats verworven. Van recentere datum is de connotatie met het zinnelijke. In de late Middeleeuwen werd de aardbei als een onweerstaanbaar afrodisiacum beschouwd.
De aardbeienteelt is over de hele wereld verspreid. Zo vinden we gekweekte aardbeien op grote schaal in de Verenigde Staten, Frankrijk, Italië, Verenigd Koninkrijk, Bulgarije, Polen, België, Nederland, Zuid- en Oost-Afrika, Nieuw-Zeeland, Australië en Japan.
Nergens worden zoveel aardbeien gegeten als in de Verenigde Staten. Daar lusten niet minder dan 94% van de bewoners geregeld aardbeien. Per hoofd verbruiken de Amerikanen jaarlijks 2 kg verse en 1 kg diepvriesaardbeien. 65% van de Amerikaanse productie is afkomstig uit Californië, dat jaarlijks ongeveer 500 miljoen kg aardbeien voortbrengt.
In Amerika is de aardbeienkweek zelfs de voornaamste teelt van kleine vruchten. Met kwekerijen van Florida tot Alaska en grote concentraties in niet alleen Californië maar ook Washington, Oregon, Louisiana, Michigan en Tennessee behoort de aardbeienteelt er tot een van de belangrijkste agrarische activiteiten. Het jaarlijkse Santa Maria Valley Festival (Californië) in april is een klassieker die bezoekers uit het hele land lokt. Een van de oude gerechten die er traditioneel geserveerd wordt is een Indiaanse delicatesse, aardbeienbrood met geroosterd vlees.
Noorwegen gaat er prat op de lekkerste aardbeien te telen. Dat zou te wijten zijn aan de erg lange en egale zomers zonder té hoge temperaturen.
België en Nederland spelen een belangrijke rol in zowel de kweek als de consumptie van aardbeien. De aardbeienteelt is in de Lage Landen al enkele jaren aan een heropleving toe. Dat is ook een gevolg van de productiebeperkingen die gelden in de landbouw. Boeren botsen tegen het vergunningenbeleid en de melkquota. Als uitweg kiezen velen voor diversificatie. In de jaren 1990 hebben meerdere kwekers zich aan de vollegrond-, substraat- en tunnelteelt van aardbeien gewaagd.
In België staat het Waalse Wépion bekend als de ‘hoofdstad’ van de aardbei. Al in de 17de en 18de eeuw werden hier in de tuinen van de betere kringen aardbeien gekweekt, maar het is vooral in de 19de eeuw dat de teelt een grote groei kende. Het microklimaat mag erg gunstig voor de aardbeienteelt genoemd worden. Zo weerhoudt de kalkrijke bodem nauwelijks water en heeft de grond maar weinig zon nodig om opgewarmd te worden.
De ‘Fraise de Wépion’ staat dan ook bekend als een authentiek natuurproduct. Deze aardbeien worden nog steeds in volle grond in openlucht of onder een beschermende tunnel tegen de nachtvorst gekweekt. Jaarlijks worden de plantjes nauwgezet geselecteerd en met de hand geplant om een meer smaakvolle oogst te verzekeren. De aardbeien worden bevloeid door een speciaal systeem ‘druppel per druppel’, wat de juiste hoeveelheid water om tot volle groei te komen garandeert en de aardbeien ook tegen ziektes en schimmel beschermt. Een strobed zorgt voor extra bescherming tot aan de oogst.
Het aardbeienmuseum van Wépion staat over de hele wereld bekend. Het is ondergebracht in een oude tuinmanswoning (19de eeuw) in het park van een herenhuis, typisch voor de streek van de Maas.
Rond 1980 zat menig tuinder in de streek rond Hoogstraten in de Vlaamse Kempen met de handen in het haar. De Spaanse toetreding tot de Europese Unie dreigde de Vlaamse aardbei te verdringen. De ontdekking van de nieuwe variëteit Elsanta maakte door zijn lange houdbaarheid van de aardbeiplanten in koelcellen de nateelt mogelijk. Ook de proeftuin van Meerle profileerde zich als een belangrijke motor bij de evolutie van de aardbeisector. De hydrocultuur moest in het praktijkcentrum plaats ruimen voor substraatteelt.
Om de vergaarde kennis zo snel en efficiënt mogelijk onder de aardbeitelers in de Noorderkempen te verspreiden, werd een uitgebreid voorlichtingssysteem opgestart.
De scholingsgraad van de huidige generatie tuinders ligt een stuk hoger. De tuinbouwschool van Hoogstraten levert nog altijd bedrijfsleiders af, die na hun opleiding nog enkele gespecialiseerde cursussen volgden.
Plant Research International in Wageningen verricht onderzoek op het gebied van genetica en reproductie van planten, gewasfysiologie, agrosysteemkunde, bodemvruchtbaarheid, verbetering van de gezondheid van planten en optimalisatie van de kwaliteit van producten en productiesystemen. Internationaal staat het instituut bekend als een autoriteit op het gebied van aardbeien, dit sinds 1943.
PRI ijvert voor een verdere stimulans van de ecologie van land- en tuinbouwketens door de ontwikkeling van beter aangepaste gewassen, betere teeltmethoden en een nieuwe generatie gewasbeschermingsmiddelen.
Elsanta is de zomertopper van het aardbeienaanbod. Deze mooie kegelvormige vrucht heeft een roodglanzende huid. De smaak is vrij zoet. Het succes wordt verklaard door de stevigheid van de vrucht. Dit ras werd in Nederland ontwikkeld door Plant Research International. Door zijn prima houdbaarheid is Elsanta al jarenlang het hoofdras in de professionele aardbeienteelt. Het kroontje zit stevig op de vrucht, en Elsanta is bijzonder geschikt voor onmiddellijke consumptie. De vruchten zijn groot, kegelvormig, stevig en met een glanzende vruchthuid. Een typische compromisaardbei, goed voor gewoon gebruik maar minder geschikt voor de gastronomie.
Dit ras leent zich tot alle teelvormen, gaande van de kweek onder glas en plastic, de normale teelt in open lucht tot de verlate teelt in volle grond, onder plastic en glas in substraat.
Het ras Polka werd eveneens ontwikkeld in Nederland bij Plant Research International. De vruchten van deze aardbei zijn middelmatig groot, kegelvormig en sappig. Deze stevige aardbei is een ideaal ras om jam van te maken. De sterk glanzende vruchten heeft een aangenaam zoetzuur aroma en een relatief laag suikergehalte. Zowel geschikt voor verse consumptie als de verwerkingsindustrie.
Vrij recent is het ras Sonata, een kruising tussen Elsanta en Polka. Dit ras geeft mooie, kegelvormige aardbeien met een zoetere smaak dan Elsanta. De duidelijk betere smaak maakt van dit ras een topper.
Darselect is een vrij recente variëteit van Elsanta als een van de kruisingouders. Darselect heeft een iets doffere en meer donkere huid dan Elsanta, maar is eveneens erg smaakvol. Darselect is erg belangrijk bij de voorjaarsteelt onder glas en onder tunnels. Het is een aardbei met grote vruchten, lijkend op de vorm van Elsanta met langwerpiger en smaakvoller vruchten.
Selva is een meer afgeplatte, kegelvormige aardbei met eveneens een heerlijke smaak en geur, een beschermd ras van de universiteit van Californië. Een doordragend ras met een goede vruchtgrootte en hardheid met een lagere plukarbeid.
Het ras Honeyoye werd in de staat New York ontwikkeld en is vernoemd naar Lake Honeoye. De vruchten zijn donkerrood en glanzend. Specifiek is de iets zurige smaak met een licht zoet accent. Een uitgelezen ras voor wie van een frisse, ietwat afwijkende smaak houdt. De vruchten zijn redelijk groot en als een van de weinige rassen geschikt om in te vriezen.
Mara des Bois is een veel geteelde soort in Frankrijk, een van de smaakvolste doordragers. Dit ras heeft een afwijkende smaak, die eerder aan bosaardbeien doet denken. De vruchten hebben een uitgesproken aroma en zijn mierzoet.
Opvallend is dat deze aardbeien zowel van binnen als buiten donkerrood kleuren. Het ras bloeit de hele zomer en draagt zelfs vruchten tot de eerste nachtvorst in het najaar. Net als de soort Charlotte heeft deze variëteit met zijn sterk aroma een exclusief karakter. Door het gebrek aan stevigheid van de vruchten zijn deze rassen niet geschikt voor de export en dus uitsluitend voor de regionale markten voorbestemd. Een ware delicatesse.
Korona is een van de absolute topsoorten, eveneens afkomstig uit Wageningen. De grote, stevige vruchten zijn donkerrood aan de buitenkant en oranjerood vanbinnen. Korona is erg sappig en heeft een zoetzuur aroma.
Ostara is een doordragende aardbei afkomstig van een fors groeiend gewas met rijke bloei en veel uitloperplanten. De productiviteit ligt behoorlijk hoog en dit ras vinden we vaak bij hobbykwekers terug. Van deze planten kan je het hele jaar onbeperkt vruchten plukken totdat in het najaar de vorst invalt. Wanneer in het voorjaar eventueel bloempjes bevriezen door nachtvorst, maakt Ostara weer opnieuw trossen aan. De vruchten van deze aardbei zijn vrij groot, regelmatig en kegelvormig. De stevige vruchten zijn sappig en fris van smaak met een goed aroma.
De vrucht van de Lambada aardbei heeft een heerlijk vol aroma en is vanwege zijn goede smaak, mooie rode kleur, prachtige vruchtvorm en grootte een prachtige aardbei om zowel uit het vuistje te eten als voor banketbakkers en gastronomische restaurants.
Tekst Stefaan Van Laere
‘k zou er zo mijn tanden inzetten…
Aardbeien zijn inderdaad erg lekker en ook nog eens gezond. Het is eigenlijk de gouden vrucht
Aardbeien zijn heerlijke vruchten en bijna calorie vrij. Je kan er onbeperkt van eten.